T_ALT_MENU_TICKETT_ALT_MENU_AVAILABILITYEN
Szanowni Państwo, w związku z obecną sytuacją epidemiczną, wszystkie oddziały Muzeum Krakowa będą nieczynne w dniach 7 - 29 listopada 2020. Zapraszamy niebawem!

KL Plaszow

Dziś otwarte

Godziny otwarcia

cały rok
Obszar ogólnodostępny

Lokalizacja

Jerozolimska 3, 30-555 Kraków e-mail plaszow@muzeumkrakowa.pl
Oddział można zwiedzać w ramach Trasa Pamięci

Aktualności i komunikaty

Informacje praktyczne

Przewiduje się zaprojektowanie takiej formy oznaczenia, która będzie czytelnym znakiem informującym o wejściu na teren miejsca pamięci. Oznaczone zostaną granice wpisu do rejestru zabytków. Obecnie nie ma szczegółowych ustaleń odnośnie formy oznaczeń przewidzianej do realizacji.
Wejście na teren poobozowy nie będzie biletowane, a teren będzie ogólnodostępny.
Poza terenem poobozowym, od strony ul. Kamieńskiego, planowana jest budowa muzealnego budynku Memoriału wraz z parkingiem. Znajdzie się w nim wystawa stała oraz infrastruktura zapewniająca funkcjonowanie Miejsca Pamięci (informacja, kasa, toalety). Przewiduje się także adaptację istniejących pozostałości budynku przy ul. Jerozolimskiej na potrzeby Centrum Edukacyjnego. Budynku tego nie ujęto w obecnym projekcie upamiętnienia. Konserwacji i adaptacji na potrzeby wystawiennicze poddany zostanie również istniejący budynek historyczny - Szary Dom.
Upamiętnieniem zostanie objęty teren poobozowy w granicach wpisu do rejestru zabytków. To ok. 37 hektarów wyznaczonych ulicami Jerozolimską, Lecha, Pańską i Swoszowicką. Poza terenem wpisanym do rejestru zabytków zlokalizowane będą Memoriał i Centrum Edukacyjne.
Wszelkie działania na terenie wpisanym do rejestru zabytków podlegają uzgodnieniom z Biurem Miejskiego Konserwatora Zabytków. Dotyczy to także pielęgnacji zieleni. Bezpośrednia ingerencja w teren poobozowy została ograniczona do minimum. Przewiduje się wyłącznie zabiegi pielęgnacyjne i interwencyjne.
Główne wejście na teren upamiętnienia znajdować się będzie od strony ul. Kamieńskiego. Grupy zorganizowane będą rozpoczynać zwiedzanie od wizyty w Memoriale przy ul. Kamieńskiego, a indywidualni zwiedzający będą mogli wejść na teren poobozowy zarówno od strony ul. Jerozolimskiej, jak i Kamieńskiego. . Wyznaczona trasa zwiedzania terenu dawnego obozu została przewidziana na 1,5-2 godziny. Łączy ona najważniejsze miejsca historyczne KL Plaszow i przebiega po terenie wpisanym do rejestru zabytków.
Ogłoszony w 2006 r. przez Gminę Miejska Kraków konkurs na zagospodarowanie terenu poobozowego wygrała koncepcja autorstwa Grupy Projektowej Proxima Sp. z o.o. (arch. inż. Borysław Czarakcziew i arch. inż. Sławomir Kogut). W 2008 roku powstał projekt architektoniczny przyszłego upamiętnienia. W 2018 r. projekt Grupy GPP sp. z o. o. (dawniej Proxima) został zmodyfikowany w oparciu o założenia scenariusza Muzeum – Miejsca Pamięci, opracowanego przez Muzeum Krakowa.
Wstęp na teren Muzeum Miejsca Pamięci będzie bezpłatny i nie będzie biletowany.
Terenem wpisanym do rejestru zabytków opiekuje się Gmina Miejska Kraków.
Na terenie obozu znajduje się siedem upamiętnień: krzyż na terenie H-Górki (1947 r.), obelisk pamięci zamordowanych Żydów- ofiar obozu (1947 r.), Pomnik Ofiar Faszyzmu (1964 r.), obelisk pamięci Polaków zamordowanych w egzekucji z 10 IX 1939 r. (1984 r.), tablica upamiętniająca Żydówki węgierskie (2000 r.), symboliczna macewa pamięci Sary Schenirer (2004 r.) oraz obelisk poświęcony policjantom II RP (2012 r.).
Pomniki stojące na terenie poobozowym stanowią integralną cześć upamiętnienia. Nie przewiduje się ingerencji w ich charakter, natomiast będą poddawane niezbędnym zabiegom konserwatorskim.
Wpis do rejestru zabytków oznacza objęcie zachowanego terenu poobozowego ochroną prawną. Wszelkie ingerencje w strukturę terenów zabytkowych muszą być konsultowane z odpowiednimi służbami konserwatorskimi.
Dzięki nowelizacji wprowadzonej w 2006 r. do ustawy z 28 marca 1933 roku o grobach i cmentarzach wojennych, możliwe stało się uznawanie za groby wojenne także grobów i miejsc spoczynku ofiar niemieckich i sowieckich obozów, w tym cmentarzysk ich prochów, z tego powodu od 2006 r. teren KL Plaszow ma status cmentarza wojennego.
Wpis do rejestru cmentarzy wojennych oznacza objęcie zachowanego terenu poobozowego ochroną prawną. Groby i cmentarze wojenne bez względu na narodowość i wyznanie osób w nich pochowanych oraz formacje, do których osoby te należały, powinny być pielęgnowane i otaczane należnym tym miejscom szacunkiem i powagą.
Szary Dom poddany zostanie zabiegom konserwatorskim i przeznaczony na cele muzealne. Znajdzie się w nim wystawa stała prezentująca historię obozu i losy jego więźniów. Wystawa będzie obejmować parter i piwnice budynku. Na piętrze planowana jest sala kontemplacji i stanowiska umożliwiające pełny dostęp do zasobu Archiwum Cyfrowego KL Plaszow.
Obóz pracy przymusowej dla krakowskich Żydów funkcjonował od jesieni 1942 r. do początku 194 roku. 10 stycznia 1944 roku obóz został przekształcony w obóz koncentracyjny. Ostatnia grupa około 600 więźniów opuściła KL Plaszow 14 stycznia 1945 roku.
Najliczniejszą grupę więźniów stanowili Żydzi z Generalnego Gubernatorstwa, głównie z gett w Krakowie i okolicznych miejscowości. Więźniami obozu byli również Polacy – krakowianie oraz mieszkańcy podkrakowskich miejscowości podejrzani o działalność konspiracyjną. Więziono tu również rodziny romskie. KL Plaszow był również obozem tranzytowym. Trafiały do niego transporty z innych obozów w dystrykcie krakowskim, lubelskim, radomskim oraz transporty Żydów z Węgier, kierowanych następnie do KL Auschwitz.
W obozie znajdowały się też osoby nie będące formalnie więźniami. W sierpniu 1944 r. przetrzymywano na terenie KL Plaszow kilka tysięcy mężczyzn prewencyjnie aresztowanych 6 sierpnia 1944 roku w Krakowie w związku z wybuchem Powstania Warszawskiego ( tzw. czarna niedziela). Na ternie obozu niemieckie formacje policyjne przeprowadzały także egzekucje osób przywożonych tutaj z więzień krakowskich, przede wszystkim z więzienia przy ul. Montelupich.
Więźniowie pracowali przy budowie i rozbudowie obozu - przy rozbiórce i niwelacji cmentarzy żydowskich, na ternie których założono obóz, w dwóch kamieniołomach obozowych, przy wznoszeniu nowych obiektów (baraków, koszar załogi, piekarni), kopaniu stawów przeciwpożarowych. Do września 1943 roku więźniowie pracowali także w zakładach pracy i fabrykach położonych poza obozem. Cześć więźniów była osadzona w podobozach zlokalizowanych przy tych fabrykach ( np. Fabryka Naczyń Emaliowanych Oskara Schindlera, Fabryka Kabli). Więźniowie pracowali także w znajdujących się na terenie obozu warsztatach szewskich, trykotarskich, metalowych, zegarmistrzowskich, papierniczych, drukarni i szczotkarniach oraz w zakładach krawieckich Juliusza Madritscha.
Obóz dzielił się na trzy sektory: - więźniarski: z barakami mieszkalnymi (osobno dla kobiet i mężczyzn), latrynami, częścią szpitalną, kwarantanną oraz gospodarczą (kuchnia, magazyny produktów spożywczych, piekarnia) - administracyjny, przeznaczony dla załogi obozowej: z koszarami, komendanturą, barakami, garażami, magazynem zrabowanego mienia i domami oficerów SS - przemysłowy, w którym mieściły się warsztaty korzystające z niewolniczej pracy więźniów
Karcer znajdował się w piwnicach Szarego Domu. Zlokalizowano tam cele ogólne, ciemnicę i cele-bunkry przeznaczone do odbywania kar na stojąco.
W połowie 1944 r. obóz zajmował powierzchnię ok. 80 ha. Jego granica przebiegała od bramy głównej przy ul. Jerozolimskiej, wzdłuż ul. Wielickiej, do obecnej ul. Kamieńskiego (wraz z domami przy ul. Pańskiej). Dalej wzdłuż ul. Kamieńskiego, nad granią kamieniołomu „Bonarka”, wzdłuż ul. Swoszowickiej, wzdłuż obecnej drogi dojazdowej do Zbiornika MPWiK „Krzemionki”, na jej przedłużeniu, aż do wapiennika miejskiego.
Przed powstaniem obozu na tym terenie znajdowały dwa cmentarze żydowskie (gminy podgórskiej, założony w 1887 r. oraz gminy krakowskiej, funkcjonujący od 1932 r.) z budynkami służącymi uroczystościom pogrzebowym i administracyjnymi, dwa szańce i prochownie austriackiej Twierdzy Kraków z XIX w., a także sanatorium dla dzieci zagrożonych gruźlicą żydowskiego Towarzystwa Ochrony Zdrowia w Krakowie. Przy obecnych ulicach Heltmana, Jerozolimskiej i Wielickiej stały prywatne domy.
Archiwum obozowe zostało zniszczone dlatego liczba ofiar obozu i osób pochowanych na jego terenie jest szacunkowa. Na podstawie dostępnych źródeł historycznych, ocenia się, że na terenie obozu mogą znajdować się szczątki ok. 5-6 tys. zabitych podczas wojny, w tym: więźniów obozu, ofiar egzekucji gestapo a także ofiary likwidacji getta z 1943 r.
Przez cały okres funkcjonowania obozu więziono w nim w sumie ok. 30-35 tys. osób.
Masowe egzekucje odbywały się w trzech miejscach na terenie obozu: przy północnej granicy starego cmentarza żydowskiego, na terenie szańca FS-21 (H-Górka, gdzie obecnie stoi krzyż) oraz na terenie szańca FS-22 (C- Dołek, gdzie obecnie stoi Pomnik Ofiar Faszyzmu).
Na terenie KL Plaszow ginęli więźniowie obozu oraz osoby przywożone tam przez gestapo wyłącznie na egzekucje (głównie więźniowie polityczni, Żydzi ukrywający się na tzw. aryjskich papierach, mieszkańcy pacyfikowanych miejscowości podkrakowskich). W marcu 1943 roku w obozie rozstrzeliwano także Żydów z krakowskiego getta, głównie osoby starsze, które nie mogły wykonywać ciężkiej pracy.
Relacje i dokumenty znajdują się przede wszystkim w Archiwum Żydowskiego Instytutu Historycznego im. E. Ringelbluma w Warszawie, Instytucie Pamięci Narodowej, Archiwum Yad Vashem w Izraelu i United States Holocaust Memorial Museum w Waszyngtonie i Shoah Fundation. Muzeum Krakowa w grudniu 2019 r. uruchomiło Archiwum Cyfrowe KL Plaszow, (www.ca.muzeumkrakowa.pl), które docelowo stanie się kompendium wiedzy dotyczącej obozu.
Po wojnie odbyły się dwa główne procesy, w których sądzeni byli funkcjonariusze KL Plaszow: proces komendanta Amona Götha, zakończony wyrokiem skazującym na karę śmierci (13.09.1946 r.) oraz proces osiemnastu członków załogi KL Plaszow (21.01.1948 r.), w którym na karę śmierci zostali skazani: Lorenz Landsdorfer, Ferdinand Glaser, Edmund Zdrojewski, Arnold Büscher a 12 byłych esesmanów otrzymało wyroki długoletniego więzienia. Część członków załogi sądzona była również w kolejnych latach w postępowaniach toczących się w Polsce, Austrii i Niemczech.
W lipcu 1943 r. na terenie obozu pracy przymusowej Plaszow utworzono odrębną jednostkę, tzw. obóz pracy wychowawczej dla Polaków. Więziono w nim osoby oskarżone o przynależność do ruchu oporu, przestępstwa administracyjne i pospolite, również ofiary pacyfikacji podkrakowskich wsi. W styczniu 1944 r. obóz pracy wychowawczej został wcielony do KL Plaszow. Czas odbywania kar (3-6 miesięcy) bywał często wydłużany. Stan więźniów wynosił od kilkuset do ok. 3 tys. osób. Liczba ta wzrosła po tzw. czarnej niedzieli (6 sierpnia 1944r.), gdy aresztowano ok. 6 tys. osób, później sukcesywnie zwalnianych.
Transporty likwidacyjne z KL Plaszow były wysyłane do następujących obozów: KL Auschwitz, KL Mauthausen, KL Gross Rosen i jego podobozu w Brünnlitz, KL Ravensbrück, KL Flossenbürgi KL Buchenwald.

Skontaktuj się z nami!

KL Plaszow
Kierownik oddziału: Marta Śmietana adres: Jerozolimska 3, 30-555 Kraków
formularz szybkiego kontaktu

Wesprzyj nas!

Lekcje muzealne w oddziale