Kraków. Dźwięki, melodie, słowa

W centrum uwagi znalazły się odgłosy miejskiego życia, które kształtują tożsamość Krakowa i codzienne doświadczenie mieszkańców. Wystawa przybliża zmiany zachodzące w miejskim środowisku dźwiękowym na przestrzeni ostatniego stulecia, a zarazem podkreśla wyjątkową ciągłość niektórych zjawisk dźwiękowych. To wystawa w równym stopniu do oglądania, co słuchania. Specjalnie na jej potrzeby powstała artystyczna instalacja dźwiękowa, w której nagrania z przeszłości i teraźniejszości wchodzą ze sobą w dialog. Jej autorem jest Marcin Dymiter – artysta dźwiękowy realizujący projekty z kręgu elektroniki, field recordingu i muzyki improwizowanej. W każdej sali można usłyszeć unikalne kompozycje zbudowane z archiwalnych materiałów audio i nagrań terenowych zarejestrowanych współcześnie w Krakowie.

Opowieść składa się z czterech tematów, z których każdy odsłania inny aspekt miejskiej audiosfery. Pierwszy mówi o dźwiękach ulic i placów, a wśród eksponatów słychać zgrzytanie tramwajów na ulicach Starego Miasta, turkot dorożek, odgłosy targowisk, zawołania handlarzy i melodie katarynek. W kompozycji dźwiękowej znalazły się archiwalne nagrania krakowskich ulic i odgłosy targu na Rynku Głównym z lat 60.-70. XX wieku.

Drugim tematem jest opowieść o dzwonach, która przybliża ich funkcje symboliczne i społeczne, a także technikę ludwisarską. Bohaterem narracji jest królewski dzwon Zygmunt, jeden z ostatnich wielkich dzwonów w Europie, który wciąż wprawiany jest w ruch siłą ludzkich rąk. Zwiedzający mogą zobaczyć stare serce dzwonu, wypożyczone specjalnie na tę okazję z Katedry na Wawelu. Dźwiękową oprawę tworzy wielokanałowa, zmienna kompozycja, w której wybrzmiewają krakowskie dzwony.

Trzeci segment wystawy jest poświęcony muzyce – słuchanej w mieszczańskim domu i wykonywanej na ulicy. Na zwiedzających czeka reprezentatywny zbiór sprzętów grających: od pozytywek i fonografu, przez patefon, gramofony, magnetofon, skończywszy na urządzeniach mobilnych. Uliczne granie przybliżają instrumenty, portrety muzyków oraz playlista utworów do odsłuchania.

Puentę wystawy stanowi hejnał krakowski, będący dźwiękowym symbolem miasta. Uwaga skupia się na prowadzonej od 1927 roku transmisji radiowej hejnału i fenomenie dźwięków niesionych na falach eteru. Kameralne poddasze sprzyja temu, by usiąść i posłuchać odgłosów płynących nad dachami Krakowa. Nawiązuje do nich kolaż dźwiękowy złożony z materiałów archiwalnych, w tym fragmentów najstarszych zachowanych audycji Radia Kraków, oraz nagrań wykonanych z wysokich punktów miasta, m.in. wieży telewizyjnej na Krzemionkach.

Eksponatom i nagraniom towarzyszy ścieżka edukacyjna, która w interaktywny i dostępny sposób przybliża poruszane zagadnienia. W programie towarzyszącym planowane są warsztaty edukacyjne, spacery dźwiękowe, wykłady. Oferta edukacyjna obejmuje też lekcje muzealne oraz program arteterapeutyczny Dźwiękoczuły Kraków.

Ukazała się również książka „Kraków. Dźwięki, melodie, słowa”, która w przystępnej formie pogłębia wątki obecne na wystawie.

Na ekspozycji zaprezentowano archiwalne nagrania dźwiękowe ze zbiorów Narodowego Archiwum Cyfrowego. Efekty dźwiękowe wykorzystane na wystawie udostępnione zostały przez Radio Kraków i pochodzą z archiwum Radia Kraków.