Dni Pamięci Ofiar Gestapo 2026 r. - Akcja „Rozbić więzienie”
Od 11 do 14 września 2026 r. oddział Muzeum Krakowa Ulica Pomorska organizuje 20. Obchody Dni Pamięci Ofiar Gestapo. Tegoroczna edycja odbywa się w 80. rocznicę rozbicia więzienia św. Michała i będzie poświęcona pamięci Krakowian, którzy stracili życie w więzieniach podczas okupacji niemieckiej i w okresie terroru komunistycznego oraz tych, którzy próbowali ich ocalić.
Patroni 20. Dni Pamięci Ofiar Gestapo:
Józefa Mikowa, pseud. „Józka”, „Ryś” (1897–1942)
Działaczka patriotyczna z Orawy, która od młodości walczyła o polskość regionu. W latach 1919–1920 była więziona przez władze czechosłowackie. Podczas II wojny światowej współorganizowała Tajną Organizację Wojskową oraz pełniła funkcje oficera łącznikowego i głównego kwatermistrza Obszaru Południowego Związku Walki Zbrojnej. Organizowała szlaki kurierskie przez Słowację na Węgry. W 1941 r. została aresztowana przez Niemców. Była torturowana w więzieniu Montelupich i w siedzibie Gestapo w Willi Palace w Zakopanem. Nie załamała się w czasie śledztwa. W 1942 r. została zamordowana zastrzykiem fenolu w więzieniu Montelupich w Krakowie. Jej grób znajduje się na Cmentarzu Salwatorskim. Pośmiertnie odznaczono ją Orderem Virtuti Militari.
Aleksander Kluska (1920–1943)
Przed wybuchem drugiej wojny światowej należał do harcerstwa. We wrześniu 1939 r. walczył z Niemcami w 20. Pułku Piechoty Ziemi Krakowskiej. W okupowanym Krakowie pracował jako ślusarz w niemieckiej zbrojowni przy ul. Rakowickiej, gdzie naprawiał broń i organizował jej przerzut dla podziemia. Od 1940 r. działał w Szarych Szeregach, a w kwietniu 1942 r. zaprzysiężono go na żołnierza AK. W konspiracji brał udział w akcjach dywersyjnych, kolportażu prasy podziemnej i prowadził szkolenia z obsługi broni. Został aresztowany przez funkcjonariuszy Gestapo w Krakowie 20.10.1943 r. Jego nazwisko znajduje się na tzw. afiszu śmierci z 16.11.1943 r. pod numerem siódmym z adnotacją „za przynależność do organizacji terrorystycznej i przygotowywanie zamachów". Rozstrzelano go w wieku 23 lat. Według przekazów rodzinnych zginął w egzekucji publicznej 20.11.1943 r. przy ul. Wielickiej w Krakowie.
Program 20. Dni Pamięci Ofiar Gestapo:
11 września (piątek)
9.00 – Msza Święta w Kościele św. Szczepana (ul. H. Sienkiewicza 19)
10.00–10.40 – uroczysty apel z udziałem żołnierzy Wojska Polskiego ku czci ofiar Gestapo i złożenie kwiatów przy tablicy pamiątkowej (ul. Pomorska 2)
10.45–11.15 – otwarcie i oprowadzanie po wystawie plenerowej Akcja „Rozbić więzienie” (pl. Inwalidów)
11.00–14.00 – oprowadzanie dla uczniów szkół krakowskich po wystawie stałej Krakowianie wobec terroru 1939–1945–1956 i celach dawnego aresztu Gestapo (ul. Pomorska 2)
wstęp bezpłatny
15.00–20.00 – Sesja popularnonaukowa: Rozbić więzienie
Podczas sesji dowiemy się o szczegółach brawurowych akcji odbijania więźniów przez polskie podziemie zbrojne. Prelegenci z muzeów, uczelni i ośrodków badawczych przedstawią operacje przeprowadzone zarówno w czasie okupacji niemieckiej, jak i w pierwszych latach terroru stalinowskiego. Mowa będzie o akcjach w Pińsku, Mielcu, Wiśniczu, Jaśle, Miechowie, Rembertowie, Kielcach czy w krakowskim Więzieniu św. Michała
Sala wystawy stałej, ul. Pomorska 2
wstęp bezpłatny
Program sesji:
15.00–15.20 – Rozbicie więzienia w Pińsku 18.01.1943 r. (dr Tomasz Dudek, Uniwersytet Jagielloński w Krakowie)
15.20–15.40 – Rozbicie aresztu Gestapo w Mielcu 29.03.1943 r. (dr Zbigniew Jerzy Skrzypczak, dyrektor Muzeum Historii Regionalnej w Mielcu)
15.40–16.00 – Akcja Wiśnicz 26.07.1944 r. (ppłk. Michał Kuśnierz, zastępca dyrektora Zakładu Karnego w Nowym Wiśniczu,
16.00–16.20 – Rozbicie więzienia w Jaśle 5/6.08.1943 r. Akcja „Pensjonat” (Mariusz Świątek, dyrektor Muzeum Regionalnego im. dr. Stanisława Kadyiego w Jaśle)
16.20–17.00 – Przerwa kawowa
17.00–17.20 – Rozbicie więzienia w Miechowie 24/25.04.1945 r. (dr Marcin Chorązki, Fundacja im. Zofii i Jana Włodków w Krakowie)
17.20–17.40 – Atak na obóz NKWD w Rembertowie 20/21.05.1945 r. (Arkadiusz Miksa, kustosz Sali Tradycji 2. Regionalnej Bazy Logistycznej w Warszawie)
17.40–18.00 – Rozbicie więzienia w Kielcach 4/5. 08 1945 r. (dr Marek Maciągowski, dyrektor naukowy Ośrodka Myśli Patriotycznej i Obywatelskiej w Kielcach)
18.00–18.20 – Rozbicie Więzienia św. Michała 18.08.1946 r. (dr Krzysztof Pięciak, IPN Oddział w Krakowie)
18.20-18.40 - Rozbicie więzienia w Amiens we Francji 18.02.1944 r. (Kate Vigurs, Wielka Brytania, autorka i popularyzatorka historii, specjalizująca się w dziejach akcji brytyjskiego Kierownictwa Operacji Specjalnych (SOE)
18.40-19.00- Rozbicie siedziby Gestapo w Kopenhadze 21.03.1945 r. (David Høyer, historyk kierujący Frihedsmuseet (Muzeum Duńskiego Ruchu Oporu) oraz Krigsmuseet (Duńskie Muzeum Wojny) w Kopenhadze
Dyskusja
12 września (sobota)
17.00–18.30 – spotkanie poświęcone pamięci Józefy Mikowej. Udział wezmą m.in. dr Michał Wenklar (zastępca dyrektora IPN Oddział w Krakowie, wykładowca Uniwersytetu Ignatianum w Krakowie) i Karolina Kowalczyk (współautorka książki Ani za cały świat. Historia małżeństwa Mików). Sala wystawy stałej w oddziale Ulica Pomorska, ul. Pomorska 2.
wstęp bezpłatny
13 września (niedziela)
11.00 – Oprowadzanie kuratorskie po wystawie stałej Krakowianie wobec terroru 1939–1945–1956 (ul. Pomorska 2, prowadzenie: Grzegorz Jeżowski), w cenie biletu (5zł) od osoby.
13.00–14.30 – spacer edukacyjny Śladami akcji rozbicia Więzienia św. Michała (prowadzenie: dr Paweł Naleźniak, Oddziałowe Biuro Badań Historycznych IPN w Krakowie), 20 zł od osoby
18.00–19.00 – Był taki czas… – koncert wokalno-instrumentalny utworów muzyki filmowej i patriotycznej z okazji 20. Dni Pamięci Ofiar Gestapo
wstęp bezpłatny
Wystąpią uczniowie i absolwenci Państwowej Ogólnokształcącej Szkoły Muzycznej II stopnia im. F. Chopina w Krakowie pod opieką artystyczną Magdaleny Pilarz-Bobrowskiej.
14 września (poniedziałek)
9.00–15.00 – Rozkaz: Rozbić więzienie! – gra miejska i quiz historyczny dla młodzieży szkolnej w wieku 13–19 lat organizowane przez Muzeum Krakowa i IPN Oddział w Krakowie z okazji 80. rocznicy rozbicia Więzienia św. Michała.
9.00 – Msza Święta w Kościele św. Szczepana (ul. H. Sienkiewicza 19)
10.00–10.40 – uroczysty apel z udziałem żołnierzy Wojska Polskiego ku czci ofiar Gestapo i złożenie kwiatów przy tablicy pamiątkowej (ul. Pomorska 2)
10.45–11.15 – otwarcie i oprowadzanie po wystawie plenerowej Akcja „Rozbić więzienie” (pl. Inwalidów)
11.00–14.00 – oprowadzanie dla uczniów szkół krakowskich po wystawie stałej Krakowianie wobec terroru 1939–1945–1956 i celach dawnego aresztu Gestapo (ul. Pomorska 2)
wstęp bezpłatny
15.00–20.00 – Sesja popularnonaukowa: Rozbić więzienie
Podczas sesji dowiemy się o szczegółach brawurowych akcji odbijania więźniów przez polskie podziemie zbrojne. Prelegenci z muzeów, uczelni i ośrodków badawczych przedstawią operacje przeprowadzone zarówno w czasie okupacji niemieckiej, jak i w pierwszych latach terroru stalinowskiego. Mowa będzie o akcjach w Pińsku, Mielcu, Wiśniczu, Jaśle, Miechowie, Rembertowie, Kielcach czy w krakowskim Więzieniu św. Michała
Sala wystawy stałej, ul. Pomorska 2
wstęp bezpłatny
Program sesji:
15.00–15.20 – Rozbicie więzienia w Pińsku 18.01.1943 r. (dr Tomasz Dudek, Uniwersytet Jagielloński w Krakowie)
15.20–15.40 – Rozbicie aresztu Gestapo w Mielcu 29.03.1943 r. (dr Zbigniew Jerzy Skrzypczak, dyrektor Muzeum Historii Regionalnej w Mielcu)
15.40–16.00 – Akcja Wiśnicz 26.07.1944 r. (ppłk. Michał Kuśnierz, zastępca dyrektora Zakładu Karnego w Nowym Wiśniczu,
16.00–16.20 – Rozbicie więzienia w Jaśle 5/6.08.1943 r. Akcja „Pensjonat” (Mariusz Świątek, dyrektor Muzeum Regionalnego im. dr. Stanisława Kadyiego w Jaśle)
16.20–17.00 – Przerwa kawowa
17.00–17.20 – Rozbicie więzienia w Miechowie 24/25.04.1945 r. (dr Marcin Chorązki, Fundacja im. Zofii i Jana Włodków w Krakowie)
17.20–17.40 – Atak na obóz NKWD w Rembertowie 20/21.05.1945 r. (Arkadiusz Miksa, kustosz Sali Tradycji 2. Regionalnej Bazy Logistycznej w Warszawie)
17.40–18.00 – Rozbicie więzienia w Kielcach 4/5. 08 1945 r. (dr Marek Maciągowski, dyrektor naukowy Ośrodka Myśli Patriotycznej i Obywatelskiej w Kielcach)
18.00–18.20 – Rozbicie Więzienia św. Michała 18.08.1946 r. (dr Krzysztof Pięciak, IPN Oddział w Krakowie)
18.20-18.40 - Rozbicie więzienia w Amiens we Francji 18.02.1944 r. (Kate Vigurs, Wielka Brytania, autorka i popularyzatorka historii, specjalizująca się w dziejach akcji brytyjskiego Kierownictwa Operacji Specjalnych (SOE)
18.40-19.00- Rozbicie siedziby Gestapo w Kopenhadze 21.03.1945 r. (David Høyer, historyk kierujący Frihedsmuseet (Muzeum Duńskiego Ruchu Oporu) oraz Krigsmuseet (Duńskie Muzeum Wojny) w Kopenhadze
Dyskusja
12 września (sobota)
17.00–18.30 – spotkanie poświęcone pamięci Józefy Mikowej. Udział wezmą m.in. dr Michał Wenklar (zastępca dyrektora IPN Oddział w Krakowie, wykładowca Uniwersytetu Ignatianum w Krakowie) i Karolina Kowalczyk (współautorka książki Ani za cały świat. Historia małżeństwa Mików). Sala wystawy stałej w oddziale Ulica Pomorska, ul. Pomorska 2.
wstęp bezpłatny
13 września (niedziela)
11.00 – Oprowadzanie kuratorskie po wystawie stałej Krakowianie wobec terroru 1939–1945–1956 (ul. Pomorska 2, prowadzenie: Grzegorz Jeżowski), w cenie biletu (5zł) od osoby.
13.00–14.30 – spacer edukacyjny Śladami akcji rozbicia Więzienia św. Michała (prowadzenie: dr Paweł Naleźniak, Oddziałowe Biuro Badań Historycznych IPN w Krakowie), 20 zł od osoby
18.00–19.00 – Był taki czas… – koncert wokalno-instrumentalny utworów muzyki filmowej i patriotycznej z okazji 20. Dni Pamięci Ofiar Gestapo
wstęp bezpłatny
Wystąpią uczniowie i absolwenci Państwowej Ogólnokształcącej Szkoły Muzycznej II stopnia im. F. Chopina w Krakowie pod opieką artystyczną Magdaleny Pilarz-Bobrowskiej.
14 września (poniedziałek)
9.00–15.00 – Rozkaz: Rozbić więzienie! – gra miejska i quiz historyczny dla młodzieży szkolnej w wieku 13–19 lat organizowane przez Muzeum Krakowa i IPN Oddział w Krakowie z okazji 80. rocznicy rozbicia Więzienia św. Michała.
W dniach 11.09-13.09 wstęp na wystawę: 5zł
